تاریخچه جالب بستنی در ایران و جهان

مدت زمان مطالعه: 7 دقیقه و 41 ثانیه
تاریخچه جالب بستنی در ایران و جهان روزنامه خراسان: البته عمر بستنی به عنوان خوراکی سرد و خوشمزه به هزاران سال قبل باز می گردد؛ اما به شکل امروزی و در مقیاس زیاد، نخستین دستگاه تولید بستنی در ۸ ژوئن ۱۷۸۶ میلادی عرضه شد تا برای روزهای گرم یک رفیق شفیق داشته باشیم.

بعضی ها چیپس را مضر می دانند، بعضی ها دوستش ندارند؛ عده ای عاشق تخمه هستند و بیشتر مردم هم حوصله اش را ندارند؛ پاپ کورن هم که فقط با فیلم و فوتبال می چسبد و لواشک برای پسرها چشمگیر نیست. در بین خوراکی ها و تنقلات، کمتر چیزی را مثل بستنی سراغ داریم که بین نسل های مختلف، سلیقه های مختلف و... محبوب باشد. شاید یک دلیلش این است که بستنی انواع مختلفی دارد؛ سنتی، مغزدار، میوه ای، رژیمی و... یک علت دیگرش هم این است که در هرشرایطی، به خصوص روزهای گرم سال مثل الان حال آدم را جا می آورد. جالب تر این که بین تنقلات، بستنی عمری طولانی هم دارد و از هزاران سال قبل در طبقه اشراف خوراکی محبوبی بوده است. البته تهیه آن با دستگاه و به تعداد زیاد کم و بیش به 238 سال قبل باز می گردد، روزی که نخستین دستگاه تهیه بستنی به بازار آمد و آن قدر اتفاق مهمی بود که در تقویم ها ذکر شود. به این بهانه سراغ تاریخچه بستنی و رفاقت قدیمی مان با آن رفتیم.  
تحولی از نوشیدنی به دسر
بستنی که به شکل امروزی می شناسیم و حتی در کشورهایی مثل ایتالیا برای تهیه آن دانشگاهی در شهر بولونیا تاسیس شده، در اصل تحول یافته شربت های خنک خیلی قدیمی است. نوشیدنی های یخی و دسر ها حداقل از 4 هزار سال پیش از میلاد وجود داشته اند، زمانی که اشراف در کنار رود فرات یخ خانه هایی ساختند تا از گرمای تابستان بین النهرین دور بمانند. مطابق شواهد تاریخی، اسکندر مقدونی در قرن چهارم پیش از میلاد، به نوشیدنی های یخی علاقه فراوانی داشته و در مدارک دیگر هم دیده شده که در سال ۶۲ پیش از میلاد، نرون، امپراتور معروف و دیوانه روم، افرادی را به کوهستان های آپنین می فرستاد تا برایش یخ و برف بیاورند، بعد آن را با شربت، پوره میوه یا عسل مخلوط کرده و می خورده است.
در ایران هم مردم برف روی کوه ها را با شیره انگور و... می خوردند. قدمت دسرهای یخی در چین هم به ۴ هزار سال قبل می رسد. یک نوع از این دسرها با قرار دادن سنگ نمک و برف در جداره های ظروف دارای شربت تهیه می شد (نمک باعث می شود دمای یخ زدن آب به زیر صفر برسد) و نوع دیگری با قرار دادن شیر، برنج کاملاً پخته به همراه ادویه در داخل برف تهیه می شد. بستنی یخی هم با آب میوه، عسل و ادویه درست می شد. این دسرهای یخی از مسیرهای تجاری وارد ایران هم می شدند. همچنین حدود ۴ هزار سال پیش در ایران دسر یخی فالوده با بهره گرفتن از یخ، گلاب، نشاسته رشته ای و زعفران و طعم دهنده های دیگر ساخته می شد.
پیش به سوی بستنی مدرن تر
مطابق برخی تحلیل ها، قرن ها بعد فوت و فن تولید بستنی توسط چینی های باستان اختراع شد که توسط مارکوپولو به ایتالیا، کاترین دو مدیچی به فرانسه و از آن جا توسط توماس جفرسون به آمریکا آورده شد. با این اوصاف، کشف حقیقت در مورد این خوراکی محبوب تابستانی کمی دشوارتر است؛ به این علت که قطعاً وقتی مردم گوشه و کنار دنیا برف و یخ را با شیره های خوشمزه میل می کردند، بی خبر از این که در جای دیگری از دنیا عده دیگری همین کار را انجام داده اند ؛پس به ذهن شان خطور کرده که کاش غیر از روزهای سرد سال بتوانند با کمک برف روی کوه ها یا روش های دیگر این خوراکی خوشمزه را داشته باشند. این مسیر ادامه داشت تا این که در سال 1660 میلادی کولتلی ایتالیایی در شهر پاریس اقدام به تاسیس کافه ای تحت نام پروکوپ کرد که در منوی آن انواع یخ طعم دار و خامه یخ زده خودنمایی می کرد که می توان آن را نقطه عطف گسترش و محبوبیت این نوشیدنی های بستنی  مانند دانست.
 پیدایش دستگاه و کارخانه بستنی سازی
در سال 1786 نخستین دستگاه بستنی ساز به بازار عرضه و محبوب شد. اما همچنان نگهداری از بستنی چالشی مهم بود و تحول بعدی سال ها بعد رخ داد؛ زمانی که نانسی جانسون در سال 1843 نخستین فریزر بستنی چرخشی دنیا را اختراع و ثبت کرد. این اختراع آن قدر چشمگیر و در عین حال ساده بود که بین سال های 48 و 73 قرن 18 میلادی یعنی در عرض 25 سال 69 نوع دستگاه بستنی ساز چرخشی دیگر اختراع شد. اما شاید هیچ شهر دیگری در دنیا به اندازه بالتیمور در شکل گیری فرم امروزی بستنی نقش نداشته؛ به این علت که در سال 1851 جاکوب فیوزل نخستین واحد صنعتی تولید بستنی را در بالتیمور راه اندازی کرد تا بستنی در مقیاس کارخانه ای هم تولید شود. اما بافت نرم و خاص و دلنشین بستنی های امروزی مدیون اختراع دستگاه هموژنیزه توسط آگوست گالین در سال 1899 میلادی است و ما باید لحظات شیرین خوردن بستنی را با او هم تقسیم کنیم. پس از اختراع دستگاه های سردکننده مکانیکی، اچ.اچ میلر نخستین فریزر افقی یک پارچه را اختراع کرد که در آن قطعات کوچک بستنی به صورت اختصاصی منجمد شده و امکان خلاقیت در تولید بستنی را افزایش می داد.
  بستنی قیفی وارد می شود
اما نخستین بستنی قیفی توسط یک مهاجر ایتالیایی تحت نام ایتالو مارچیونی در نیویورک تهیه شد و او قالب مخصوص بستنی قیفی خود را در ۱۹۰۳ به ثبت رساند و یک سال بعد به طور اتفاقی در نمایشگاه جهانی سنت لوئیس معرفی شد. در این نمایشگاه، یک تولیدکننده نان شیرین اهل سوریه تحت نام حموی تعدادی نان شیرین را به شکل مخروط لوله کرد تا همسایه بستنی فروشش بتواند برای توزیع بستنی از آن استفاده کند. این شکل عرضه بستنی تا امروز، یکی از محبوب ترین شیوه ها ست. تولید انواع دیگر بستنی از نوع بستنی چوبی، بستنی با رویه میوه و بستنی شکلاتی از سال ۱۹۲۰ آغاز شده است که در آن زمان، پدیده ای نوظهور بود.
بستنی به ایران می آید
همان طور که گفتیم ایرانی ها سال ها پیش از اختراع دستگاه بستنی ساز، زمانی که این خوراکی خوشمزه در اختیار اشراف دیگر کشورها بود؛ با خلاقیت هایی برف کوه ها را به شکل بستنی خوشمزه درمی آوردند. سال ها بعد ایرانی هایی که به خارج رفتند با اشکال جدیدتر بستنی آشنا شدند. اما شاید بتوان گفت تاریخچه تولید بستنی در ایران به حدود 60 سال پیش برگردد. آن موقع در کنار بستنی، فالوده هم درست می کردند. فالوده از نشاسته و آب و شکر تهیه می شد. نشاسته را با آب مخلوط می کردند و می پختند، بعد آن را در استوانه ای که پایین آن مشبک بود، می ریختند، زیر استوانه ها آب صفر درجه و زیر صفر می گذاشتند.
با عبور محلول نشاسته از استوانه مشبک و ورود آن در آب صفر درجه، رشته های منجمد درست می شد. این رشته را با شکر مخلوط می کردند و فالوده آماده می شد. برای تهیه یخ هم از برف یخچال های طبیعی توچال استفاده می کردند. در اواخر دهه 40 که دستگاه های بستنی ساز وارد کشور شد، شرکت سازنده این دستگاه های بستنی ساز جدید به هریک از بستنی فروشی های معروف تهران، یک دستگاه هدیه داد اما در این میان، یکی از بستنی فروشی های بسیار قدیمی تحت نام اکبر مشتی زیر بار بهره گرفتن از این دستگاه ها نرفت و به تولید بستنی با فرمول خودش ادامه داد که محبوب هم ماند.
جلاتوی ایتالیایی، خاص ترین فرمول بستنی
مردم هرگوشه از دنیا بنا به ذائقه ای که دارند، نوعی از بستنی را دوست دارند؛ فرمول ساخت بستنی در هر کشوری هم خاص است، بستنی سنتی ما در سال های اخیر جزو محبوب ترین دسرهای جهان بوده و بسیاری از اینفلوئنسرهای خارجی که به کشورمان آمده اند، از طعم خاص آن تعریف کرده اند. اما متاسفانه ما آن چنان که باید روی شهرت جهانی این بستنی کار نکردیم و فعلاً محبوب ترین و معروف ترین بستنی دنیا «جلاتو»ی ایتالیا است. می گویند فرانچسکو کولتلی که یک ماهیگیر سیسیلی بود توانست در سال 1686میلادی با ساخت یک دستگاه بستنی سازی، بستنی  جلاتو را میان مردم معمولی بیاورد. یعنی حدود 100 سال قبل تر از معروف ترین دستگاه بستنی ساز دنیا. جلاتو به تدریج محبوبیت زیادی به دست آورد. اکنون، در همه جای دنیا، جلاتو را تحت نام ایتالیا می شناسند و ایتالیایی ها از این که کسی به «جلاتو»، بستنی بگوید ناراحت می شوند. آن ها معتقدند که جلاتو ترکیبی متفاوت و به شدت ایتالیایی است. منصور ضابطیان در سفرنامه اش تحت نام «سه رنگ» با موضوع غذانوشت های ایتالیایی به شهر بولونیا که مهد جلاتو است، سری زده.
او می گوید: «جلاتو برای ایتالیایی ها فقط یک دستور آشپزی نیست، بلکه یک میراث فرهنگی است. دانشگاهی تحت نام کارپیجانی در بولونیا در دوره های آموزشی یک ماهه ساخت جلاتو را آموزش می دهد. تنوع آدم هایی که از سراسر دنیا برای در کردن این دوره می آیند، جالب است. در این دانشگاه هم آدم های سیاه پوست می بینی، هم چند نفر زردپوست و هندی. برای همین دوره های مختلف نه تنها به زبان انگلیسی و ایتالیایی که به زبان های اسپانیایی و آلمانی هم برگزار می شود. دانشجویان در این دوره ها با اصول کامل ساخت جلاتو، طعم دادن، ترکیب طعم ها، حتی غذاهایی که با جلاتو درست می شود و پخت کیک جلاتو آشنا می شوند و یک هفته را هم در جلاتوفروشی نزدیک دانشگاه سپری می کنند تا نحوه سرو و فروش جلاتو و همچنین راه های نظافت یخچال و نگهداری از جلاتو را یاد بگیرند».

مدت زمان مطالعه: 7 دقیقه و 41 ثانیه
تقویم خلاقیت زعفران سفرنامه دسته : تاریخ

قیمت (دلار)تفییرعنوان
0.41709525.49%Onomy Protocol
0.751167-0.001%XSGD
4.61-4.18%BarnBridge
0.180576-6.26%Carrieverse
3.26-1.18%FC Barcelona Fan Token


©2003-2024

0.12665 20.41 48